Η δεσποινίς Ελζέ *- Σνίτσλερ Άρτουρ

Ο Γκουστλ -υποκοριστικό του Άουγκουστ στο αυστριακό γλωσσικό ιδίωμα- είναι ένας νέος από μικροαστική οικογένεια με περιορισμένα οικονομικά. Δεν έχει ιδιαίτερα προσόντα εκτός από την εμφάνισή του. Ο Γκουστλ ξέρει πόσο ιχνές είναι οι προοπτικές του για οποιαδήποτε σταδιοδρομία και στρέφεται στη στρατιωτική καριέρα. Στις αρχές του αιώνα ο στρατός ήταν μια ανώνυδη διέξοδος, όπου σημασία είχαν η τήρηση ενός συγκεκριμένου κώδικα τιμής, το κατάλληλο παράστημα και η εξιδανίκευση ορισμένων αξιών που η επιπόλαιη χρήση τους συχνά κατέληγε να διατηρεί μόνο το λεκτικό τους κέλυφος. Ο Γκουστλ, χαρακτηριστική περίπτωση αυτού του συστήματος, είναι πλέον εξεσφαλισμένος.[...]
[...]Αυτή η νουβέλα, γραμμένη στα 1900, είναι μια καυστική σάτιρα για τον κώδικα τιμής των αξιωματικών της Αυτορατορικής και Βασιλικής Μοναρχίας τον οποίο ο Σνίτσλερ χαρακτήρισε "αφελή υποκρισία". Η δημοσιεύση του έργου στοίχισε στο συγγραφέα την καθαίρεσή του από το αξίωμα του στρατιωτικού γιατρού.
[...]Η δεσποινίς Έλζε, δεκαεννέα ετών, κόρη γνωστού δικηγόρου της Βιέννης, βρίσκεται σε διακοπές σε ένα κοσμικό θέρετρο στους ιταλικούς Δολομίτες, όταν πληροφορείται πως η οικογένειά της απείλειται από έναν ανεπανόρθωτο εξευτελισμό που θα σημάνει και τον δικό της κοινωνικό αφανισμό. Η Έλζε ίσως έχει τον τρόπο να εμποδίσει την καταστροφή. Η ομορφιά της, η μόρφωση του κοριτσιού καλής οικογενείας, η φιλαρέσκεια, η φαντασία και η ευστροφία της πιθανόν να τη βοηθήσουν στην πρώτη αναμέτρηση της με την πραγματικότητα. Μια σειρά εξωτερικών ερεθισμάτων που διαθλώνται μέσα στον ψυχισμό της Έλζε για να αποκτήσουν διαφορετική διάσταση είναι η πραγματικότητα που φτάνει στον αναγνώστη πότε κυνικά, πότε με τη μορφή παραληρήματος, και θυμίζει πρακτικά ψυχανάλυσης.
Κοινό σημείο στις δύο νουβέλες είναι το εβραϊκό πρόβλημα, που τίθεται με δύο διαφορετικούς τρόπους. Ο Γκουστλ το αντιμετωπίζει βάναυσα, με την υπεροψία που του επιτρέπει το αξίωμά του. Στην Έλζε παρουσιάζεται διακριτικά, σαν αμυδρό σύμπλεγμα κατωτερότητας -η ίδια είναι εβραϊκής καταγωγής- που της προκαλεί αμηχανία και ανασφάλεια μέσα στη δοκιμασία της.

Ο Άρτουρ Σνίτσλερ (1862-1931), γεννήθηκε και πέθανε στη Βιέννη. Γιος διάσημου εβραίου γιατρού, σπούδασε ιατρική στο πανεπιστήμιο της Βιέννης, και άσκησε το λειτούργημά του με μισή καρδιά ως το 1893, έτος θανάτου του πατέρα του, οπότε αισθάνθηκε ελεύθερος να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία. Είχε αρχίσει να γράφει από αρκετά νωρίς και στα εικοσιπέντε του δημοσίευσε για πρώτη φορά ποιήματα στο "An der schonen blauen Donau", το λογοτεχνικό ένθετο του περιοδικού "Neue Freie Presse". Έγινε γνωστός με τον "Ανατόλ" (1893), μια σειρά από επτά μονόπρακτα. Ακολούθησαν οι "Έρωτες" (1895) καθώς και το περίφημο "Γαϊτανάκι του έρωτα" (1900), το οποίο μεταφέρθηκε δύο φορές στον κινηματογράφο. Το 1901 τον διέγραψαν από τον κατάλογο των εφέδρων αξιωματικών εξαιτίας της νουβέλας του "Leutnant Gustl" ("Ο ανθυπολοχαγός Γκουστλ") που θεωρήθηκε ότι έθιγε την τιμή του στρατού. Παντρεύτηκε το 1903 και χώρισε το 1921. Το 1928 αυτοκτόνησε η κόρη του. Ο Σνίτσλερ έγραψε πολλά θεατρικά έργα, που παίζονταν συνήθως με επιτυχία στις σκηνές της Βιέννης και του Βερολίνου. Ασχολήθηκε όμως και με την πεζογραφία, γράφοντας διηγήματα και νουβέλες, που θεωρούνται ακόμα καλύτερες από το δραματικό του έργο: "Ο ανθυπολοχαγός Γκουστλ", 1900, "Ο νόστος του Καζανόβα", 1918, "Η δεσποινίς Έλζε", 1924, "Ονειρεμένη ιστορία", 1926, καθώς και δύο μυθιστορήματα, "Ο δρόμος προς την ελευθερία", 1908, και "Τερέζα", 1928. Πραγματευόμενος τις θεμελιώδεις αλήθειες της ζωής, ο Σνίτσλερ εξέφρασε με χαρακτηριστικό τρόπο το πνεύμα της εποχής του, της Βιέννης του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Κατέκτησε μεγάλη αναγνώριση, και μεταξύ των θαυμαστών του συγκαταλεγόταν ο Σίγκμουντ Φρόιντ, ο οποίος, αναφερόμενος στην ιδιαίτερη σημασία του υποσυνείδητου στον Σνίτσλερ, αναγνώρισε ότι τα όσα είχε φέρει ο ίδιος στο φως με κοπιώδη αναλυτική εργασία, ο συγγραφέας τα είχε ανακαλύψει αυτοενδοσκοπούμενος. Οι αντίπαλοί του ωστόσο κατέκριναν τον Σνίτσλερ με δριμύτητα, ακόμη και ως πορνογράφο. Όταν κάποτε του παρατήρησαν ότι ασχολείται διαρκώς με τα ίδια θέματα, ο Σνίτσλερ απάντησε: "Γράφω για τον έρωτα και τον θάνατο. Υπάρχουν μήπως άλλα θέματα;"

*διαφορετικό εξώφυλλο

.

Facebook

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *